Bilişsel davranışçı terapi (BDT), düşünce, duygu ve davranış arasındaki ilişkiyi ele alan, yapılandırılmış ve kanıta dayalı bir psikoterapi yaklaşımıdır. Kaygı bozuklukları, panik atak, depresyon, obsesif kompulsif belirtiler ve uyku sorunlarında etkinliği çok sayıda araştırmayla gösterilmiştir. İzmit’teki ofisimde ve online danışmanlık görüşmelerinde BDT’yi temel yaklaşım olarak kullanıyorum.
BDT nasıl çalışır?
BDT’nin temel varsayımı şudur: Bir olayın kendisi değil, o olaya yüklediğimiz anlam duygularımızı ve davranışlarımızı belirler. Aynı durumda iki kişi farklı hisseder, çünkü farklı düşünür. Terapide bu otomatik düşünceleri fark etmeyi, kanıtlarını sorgulamayı ve daha gerçekçi alternatifler geliştirmeyi öğreniriz.
Davranış tarafında ise kaçınma, erteleme ve güvenlik davranışları gibi sorunu sürdüren örüntülere odaklanırız. Küçük ve planlı davranış değişiklikleri, düşünce değişikliğini destekler.
Seanslarda neler yapılır?
- Gündem belirleme: Her seans, o hafta odaklanılacak konuyla başlar.
- Düşünce kayıtları: Zorlayıcı anlarda zihinden geçenleri yakalamak ve incelemek.
- Bilişsel yeniden yapılandırma: Felaketleştirme, ya hep ya hiç düşüncesi gibi çarpıtmaları tanımak ve dengelemek.
- Davranış deneyleri ve kademeli maruz bırakma: Korkulan durumları planlı ve güvenli adımlarla test etmek.
- Seans arası uygulamalar: Öğrenilen becerileri günlük hayatta denemek. Değişimin büyük kısmı seans dışında gerçekleşir.
BDT hangi sorunlarda kullanılır?
Yaygın kaygı, panik atak, sosyal kaygı, sınav kaygısı, depresif duygudurum, obsesif kompulsif belirtiler, öfke kontrolü, uyku sorunları, özgüven ve erteleme gibi konularda BDT iyi tanımlanmış protokollere sahiptir. Ergenlerle ve ailelerle çalışırken de BDT ilkeleri yaşa uygun biçimde uyarlanır.
BDT ne kadar sürer?
BDT kısa ve orta vadeli bir yaklaşımdır. Süre soruna, hedeflere ve seans arası uygulamaların düzenine göre değişir; birçok danışan için 8 ile 20 seans arasında anlamlı değişim görülür. Süreç boyunca ilerleme birlikte ölçülür ve sonlandırma planlı biçimde yapılır.
BDT’nin tarihçesi ve tekniklerine dair daha ayrıntılı bir anlatım için “Bilişsel davranışçı terapi nedir?” yazısını okuyabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
BDT ilaç tedavisinin yerine geçer mi?
Hayır. Psikologlar ilaç yazmaz. Bazı durumlarda psikoterapi ve psikiyatrik tedavi birlikte yürütülür; gerekli gördüğümde bir psikiyatriste yönlendirme yapar ve dilerseniz süreci iş birliği içinde sürdürürüz.
Seans arası uygulamalar zorunlu mu?
Zorunlu değil, ancak sürecin en etkili parçasıdır. Uygulamalar birlikte ve yapılabilir ölçekte planlanır; amaç ödev vermek değil, öğrenilenleri gerçek hayatta denemektir.
BDT online yapılabilir mi?
Evet. BDT yapılandırılmış olduğu için online formata iyi uyum sağlar. Düşünce kayıtları ve seans arası uygulamalar dijital olarak da paylaşılabilir. Ayrıntılar için online danışmanlık sayfasına bakabilirsiniz.
