Ergen psikoloğuna, gençteki değişim iki haftadan uzun sürdüğünde, okul, arkadaşlık ve aile alanlarının en az ikisini bozduğunda ve evde denediğiniz yöntemler işe yaramadığında başvurulmalıdır. Kapı çarpmak, arada surat asmak ve ebeveynden uzaklaşmak ergenliğin doğal parçasıdır; uykunun bozulması, arkadaşlardan tamamen kopma, notlarda ani düşüş ve kendine zarar verme işaretleri ise bekletilmemesi gereken durumlardır. Kocaeli’de İzmit’teki ofisimde ergenlerle ve ebeveynlerle ayrı görüşmelerle çalışıyorum; ilk görüşme yalnızca ebeveynlerle de yapılabilir.
Ergenlikte normal olan ve olmayan
Ergenlik, beynin yeniden yapılandığı, kimliğin ailenin dışında aranmaya başlandığı bir dönemdir. Ebeveynlerin bu dönemde en sık yaptığı iki hata, her değişimi bir sorun olarak okumak ya da tam tersine gerçek bir sorunu "ergenlik işte" diye geçiştirmektir. Ebeveynlerin çoğunu endişelendiren davranışların önemli bir kısmı gelişimsel olarak beklenir:
- Odasına çekilmek, kapıyı kapatmak ve mahremiyet istemek
- Ebeveynin fikirlerini sorgulamak, tartışmak, bazen küçümsemek
- Arkadaşların ailenin önüne geçmesi
- Duygu dalgalanmaları: aynı gün içinde neşeden kırgınlığa geçmek
- Uyku saatlerinin kayması, sabah zor uyanmak
- Giyim, müzik ve dil tercihlerinde ani değişimler
Bunlar tek başına destek gerektirmez. Ayırt edici olan üç ölçüt vardır. Süre: Kötü bir hafta ergenliktir; haftalarca süren aynı tablo değildir. Yaygınlık: Yalnızca evde huysuz ama okulda ve arkadaş ortamında iyi olan bir genç muhtemelen sınırlarını test ediyordur; her alanda geri çekilen genç ise yardım istiyordur. İşlev: Uyku, yemek, okul ve arkadaşlıkların en az ikisi belirgin biçimde bozulduğunda dönem değil, sorun konuşuyor demektir. Bir de sezginizi küçümsemeyin: "Bu benim çocuğum değil gibi" hissi çoğu zaman haklı çıkar.
7 uyarı işareti
Aşağıdaki işaretlerden biri bile birkaç haftadır sürüyorsa bir klinik psikologla görüşmeyi ertelememenizi öneririm. İşaretlerin şiddetinden çok birlikte görülmeleri ve süreklilikleri önemlidir; iki üç maddenin aynı anda ortaya çıkması tabloyu ciddileştirir.
- Arkadaşlardan tamamen kopma: Yakın arkadaşlarını görmemek, mesajlara cevap vermemek, daha önce sevdiği etkinlikleri bırakmak.
- Notlarda ani ve açıklanamayan düşüş: Çalıştığı halde başaramama veya çalışmayı tamamen bırakma.
- Uyku ve iştahta belirgin değişim: Sabahlara kadar uyuyamama, gün boyu uyuma, öğün atlama veya gizli yeme.
- Sürekli bedensel şikayet: Tıbbi neden bulunamayan baş ve karın ağrıları, özellikle okul sabahlarında.
- Öfke patlamalarının şiddetlenmesi: Eşya kırma, kardeşe veya ebeveyne fiziksel yönelme.
- Riskli davranışlar: Alkol veya madde denemeleri, ekran kullanımının uyku ve okulu geride bırakması, gece dışarı kaçma.
- Kendine zarar verme veya ölümle ilgili konuşmalar: Kollarda açıklanamayan izler, "olmasam da olur" gibi cümleler, sosyal medyada karanlık paylaşımlar.
Önemli: Yedinci maddedeki işaretler bekleyemez. Gencin kendine zarar verme riski varsa randevu beklemeden 112’yi arayın veya en yakın acil servise başvurun; sonrasında süreci birlikte planlarız.
Ergen gelmek istemezse
Gençlerin çoğu ilk teklifi reddeder ve bunun anlaşılır nedenleri vardır: "Deli değilim", "Anlattıklarımı anneme söyler", "Bana bir şey olduğunu kabul etmiş olurum", "Zaten kimse beni anlamıyor". Bu itirazlarla tartışmak yerine her birine dürüstçe cevap vermek daha iyi sonuç verir.
- Kontrolü paylaşın: "Gideceksin" yerine "Bir kere deneyip karar vermeni istiyorum; beğenmezsen devam etmezsin." Tek görüşmelik bir deneme, çoğu gencin kabul edebileceği bir tekliftir.
- Gizliliği önceden anlatın: Görüşmelerde konuşulanların ayrıntısının ebeveynlerle paylaşılmadığını, yalnızca güvenlik riski olan durumların istisna olduğunu gencin duyması direnci azaltır.
- Sorunu gencin üstüne yıkmayın: "Sen bozuksun, düzeleceksin" mesajı yerine "Evde işler zor, hepimizin bir desteğe ihtiyacı var" çerçevesi kabul görür.
- Pazarlık ve tehdit kullanmayın: Telefon yasağı karşılığında görüşme, ilk görüşmeden önce güveni tüketir.
- Önce siz gelin: Genç kararlıysa ilk görüşmeyi ebeveynlerle yaparız. Evdeki dil ve düzen değiştiğinde çoğu genç birkaç hafta içinde kendisi gelmeye karar verir.
İsteksiz gelen gençle de çalışılabilir: Sessiz kalma hakkını tanımak, gündemi ona bırakmak ve ilk görüşmede yalnızca tanışmak, sonraki görüşmelerin kapısını açar. Gencin ilk görüşmeden sonra "bir daha gelmem" demesi de sık görülür; bunu bir kapanış değil, sürecin bir parçası olarak ele alırız.
İlk görüşme nasıl planlanır?
Randevuyu ebeveyn alır; WhatsApp veya telefonla gencin yaşını, kısa bir cümleyle endişenizi ve gencin görüşmeden haberdar olup olmadığını belirtmeniz yeterlidir. Sonraki adımlar genellikle şöyle ilerler:
- Ebeveyn görüşmesi: Gelişim öyküsü, okul durumu, evdeki düzen, daha önce alınan destek ve ebeveynlerin beklentileri konuşulur. Genç bu görüşmeye katılmak isterse birlikte, istemezse ebeveynlerle yapılır.
- Gençle ilk görüşme: Tanışma, gizlilik çerçevesinin gence açıklanması ve gencin kendi bakış açısı. Bu görüşmede ebeveynler genellikle bekleme alanında olur; görüşmenin sonunda birkaç dakika birlikte toparlanır.
- Değerlendirme ve plan: İki üç görüşme sonunda hedefler, görüşme sıklığı ve ebeveyn görüşmelerinin aralığı netleşir. Gerekirse dikkat veya öğrenme alanında psikolojik test uygulaması planlanır; psikiyatrik değerlendirme gereken durumlarda yönlendirme yapılır.
Görüşmeler yaklaşık 50 dakika sürer. Okul saatlerini bozmamak için hafta içi geç öğleden sonra ve Cumartesi saatleri ergenlerde en çok tercih edilen saatlerdir; çalışma saatlerim Pazartesi ile Cumartesi 09:00 ile 18:00 arasındadır. Ofis İzmit Yahyakaptan’da, Nazer Inn İş Merkezi, Kat 2, No 22; harita iletişim sayfasında. Çevre ilçelerden gelen aileler için ilk görüşmeler yüz yüze, devamı gerektiğinde online danışmanlıkla sürdürülebilir.
Ebeveynlerin süreçteki yeri
Ergen danışmanlığı, gencin "tamir edilmek" üzere bırakıldığı bir süreç değildir; evdeki değişim olmadan gencin değişimi kalıcı olmaz. Ebeveynlerin süreçteki rolü üç başlıkta toplanır.
Bilgi kaynağı: Gençlerin çoğu iyi bir gözlemci ama isteksiz bir anlatıcıdır. Okul sabahları, sofra, uyku ve kardeş ilişkileri hakkındaki gözlemleriniz değerlendirmenin önemli bir parçasıdır. Bunları ebeveyn görüşmelerinde paylaşırsınız; gence "annen şunu söyledi" diye aktarılmaz.
Evdeki düzenin ortağı: Ebeveyn görüşmelerinde sınır koyma, tutarlılık, ekran kuralları, iletişim dili ve tartışma anında mola alma gibi konular somut örnekler üzerinden çalışılır. Her görüşmeden eve küçük bir uygulama gider. Mümkünse her iki ebeveynin de katılması evde tek sesli bir tutum oluşturmak için önemlidir; ayrı yaşayan ebeveynlerle ayrı görüşmeler de planlanabilir.
Gizliliğin koruyucusu: Gencin görüşmelerinin ayrıntısını sormamak, "bugün ne konuştunuz" baskısı yapmamak ve süreci ceza ya da ödül aracı olarak kullanmamak sizden beklenen en önemli katkıdır. Gencin güvenliğini ilgilendiren durumlar bu çerçevenin dışındadır ve bunu her zaman sizinle paylaşırım.
Ergenlerle nasıl çalıştığımı ergen danışmanlığı sayfasında ayrıntılı anlattım. İlk adım için WhatsApp üzerinden kısa bir mesaj yeterli; gencin gelmek isteyip istemediğinden bağımsız olarak bir başlangıç planı yaparız.
Sık sorulan sorular
Ergen psikoloğu kaç yaştan itibaren uygundur?
Ergen danışmanlığını 12 ile 18 yaş arasındaki gençlerle yürütüyorum. Daha küçük çocuklarda ilk görüşmeyi ebeveynlerle yapar, ihtiyaca göre ebeveyn danışmanlığı planlar ya da çocuk alanında çalışan bir uzmana yönlendiririm. On sekiz yaşını doldurmuş gençler için süreç, yetişkin bireysel terapisi çerçevesinde ve gencin kendi başvurusuyla ilerler.
Ergenimin görüşmelerde anlattıklarını öğrenebilir miyim?
Ayrıntılar paylaşılmaz; sürecin genel gidişatı ve evde neye ihtiyaç olduğu ebeveyn görüşmelerinde konuşulur. Bu sınır gencin güven duymasının ön koşuludur ve sürecin başında hem gence hem size açıklanır. Kendine veya başkasına zarar verme riski gibi güvenlik durumları istisnadır; böyle bir durumda sizinle hemen iletişime geçerim.
Ergen danışmanlığı ne kadar sürer?
Başvuru nedenine göre değişir. Sınav kaygısı gibi odaklı konular birkaç haftalık görüşmeyle toparlanabilirken, uzun süredir devam eden geri çekilme, öfke veya aile içi çatışmalarda süreç birkaç ay sürebilir. İlerlemeyi belirli aralıklarla gençle ve ebeveynlerle birlikte değerlendirir, hedeflere ulaşıldığında görüşme aralığını açarak sonlandırırız.
