Psikoterapi nedir sorusunu en yalın haliyle şöyle cevaplayabilirim: psikoterapi, eğitimli bir ruh sağlığı uzmanıyla düzenli ve gizli görüşmeler içinde duygu, düşünce ve davranışlardaki zorlukları anlamayı ve değiştirmeyi amaçlayan yapılandırılmış bir süreçtir. Psikoterapiyi klinik eğitim almış psikologlar ve psikoterapi eğitimi almış psikiyatristler yürütür. Görüşmeler genellikle haftada bir yapılır ve yaklaşık 50 dakika sürer. Kaygı, depresif duygudurum, stres ve ilişki sorunları gibi pek çok zorlukta uygundur. Ben bilişsel davranışçı terapiyle, İzmit Yahyakaptan ofisimde ve online danışmanlıkla çalışıyorum.
Psikoterapi ne demek?
Psikoterapi, ruhsal zorlukları konuşarak, birlikte düşünerek ve yeni davranışlar deneyerek ele alan, eğitimli bir uzmanla yürütülen yapılandırılmış bir süreçtir. Kelime, Yunancada "ruh" ve "bakım, iyileştirme" anlamına gelen iki kökün birleşmesinden oluşur.
Psikoterapiyi bir dost sohbetinden ayıran dört temel özellik vardır:
- Yöntem: Görüşmeler belirli bir yaklaşıma dayanır ve birlikte belirlenen hedeflere yönelir.
- Çerçeve: Görüşmelerin sıklığı, süresi ve gizliliğin sınırları baştan konuşulur.
- Tarafsızlık: Terapist hayatınızın içinden biri değildir; ne yapmanız gerektiğini söylemek yerine kendi örüntünüzü görmenize yardım eder.
- Uygulama: Değişim yalnızca görüşme odasında değil, iki görüşme arasındaki günlük hayatta da çalışılır.
Somut bir örnek vereyim: Bir arkadaşınız "boş ver, takma" der. Psikoterapide ise takmamaya çalışmanın neden işe yaramadığını, o anda aklınızdan geçen düşünceyi ve bu düşüncenin sizi hangi davranışa ittiğini birlikte incelersiniz.
Psikoterapi ilaç içermez. İlaç desteği gerekiyorsa bu kararı psikiyatrist ayrıca verir; psikoterapi ve ilaç desteği aynı dönemde birlikte yürüyebilir.
Psikoterapiyi kim yapar: psikolog, klinik psikolog, psikiyatrist
Psikoterapiyi, ruh sağlığı alanında eğitim almış ve belirli bir terapi yaklaşımında süpervizyon altında çalışarak deneyim kazanmış uzmanlar yürütür. Unvanlar sık karıştırıldığı için kısaca açıklayayım:
- Psikolog: Dört yıllık psikoloji lisansını tamamlamış kişidir. Lisans eğitimi insan davranışını ve ruhsal süreçleri tanıtır; psikoterapi uygulama becerisi ise lisans sonrasında alınan klinik eğitimlerle kazanılır.
- Klinik psikolog: Psikoloji lisansından sonra klinik psikoloji alanında yüksek lisans eğitimini tamamlamış, psikoterapi ve test uygulamalarında süpervizyonlu eğitimden geçmiş uzmandır. İlaç yazmaz.
- Psikiyatrist: Tıp fakültesini bitirip psikiyatri uzmanlığı almış hekimdir. Tanı koyar ve ilaç yazar; psikoterapi eğitimi almış psikiyatristler terapi de yürütebilir.
Unvan ne olursa olsun, terapistinize hangi yaklaşımda eğitim aldığını ve sürecin nasıl ilerleyeceğini sormak hakkınızdır. Seçim yaparken unvanın yanında, yaşadığınız zorlukla ilgili deneyime ve ilk görüşmede kendinizi rahat hissedip hissetmediğinize de bakmanızı öneririm. Ben klinik psikoloğum; eğitimimi ve çalışma ilkelerimi hakkımda sayfasında paylaştım.
Psikoterapi yaklaşımları nelerdir, BDT nasıl çalışır?
Psikoterapinin tek bir türü yoktur; yaklaşımlar, sorunun nasıl anlaşıldığına ve görüşmelerde neyin yapıldığına göre ayrılır. Benim temel yaklaşımım bilişsel davranışçı terapidir (BDT).
BDT, bugünkü zorluğu sürdüren düşünce ve davranış kalıplarına odaklanır. Örneğin "toplantıda konuşursam rezil olurum" düşüncesi susmaya, susmak da bu düşüncenin hiç sınanmamasına yol açar. Terapide bu döngüyü fark eder, düşünceyi kanıtlarıyla tartar ve küçük, planlı adımlarla sınarız. BDT’nin kaygı ve panik atak, depresif duygudurum, takıntılı düşünceler ve uykusuzluk gibi pek çok alanda iyi tanımlanmış uygulamaları vardır.
Diğer yaygın yaklaşımlar şunlardır:
- Psikodinamik terapi: Geçmiş yaşantıların ve farkında olunmayan örüntülerin bugünkü ilişkilere yansımasını inceler.
- Şema terapi: Çocuklukta oluşan köklü inanç ve kalıplarla, genellikle daha uzun soluklu çalışır.
- Kabul ve kararlılık terapisi: Zor düşünce ve duygularla savaşmak yerine onlara yer açıp değerlere uygun adımlar atmayı hedefler.
- Aile ve çift terapisi: Sorunu kişinin tek başına değil, ilişkiler içinde ele alır.
Araştırmalar, yaklaşım ne olursa olsun danışan ile terapist arasındaki güven ilişkisinin sürecin önemli bir parçası olduğunu gösteriyor.
Bir psikoterapi süreci nasıl ilerler?
Bir psikoterapi süreci genellikle bir değerlendirme görüşmesiyle başlar, birlikte belirlenen hedeflerle sürer ve bu hedeflere ulaşıldığında planlı biçimde sonlanır. Görüşmeler çoğunlukla haftada bir yapılır ve yaklaşık 50 dakika sürer.
- İlk görüşme: Başvuru nedeninizi, öykünüzü ve beklentilerinizi konuşuruz; gizliliğin çerçevesi ve sınırları açıklanır.
- Hedef belirleme: "Daha iyi hissetmek" yerine gözlemlenebilir hedefler koyarız, örneğin "sabahları ertelemeden kalkmak" ya da "asansöre yeniden binebilmek".
- Düzenli görüşmeler: Her görüşmenin bir gündemi olur; BDT’de iki görüşme arasında denenecek küçük uygulamalar da planlanır.
- Ara değerlendirme: Belirli aralıklarla neyin değiştiğine ve neyin değişmediğine birlikte bakar, gerekirse planı güncelleriz.
- Sonlandırma: Hedeflere ulaşıldığında görüşmeler seyrekleştirilir ve ileride yaşanabilecek zorlanmalara karşı bir plan hazırlanır.
Görüşmelerin sıklığı da süreç içinde değişebilir: başlangıçta haftalık olan görüşmeler, değişim yerleştikçe iki haftada bire ya da daha seyrek aralıklara geçebilir. İlk haftalarda zor konuları konuşmak bir süreliğine yorucu gelebilir; bu zorlanma, sürecin işlemediği anlamına gelmez ve görüşmelerde açıkça konuşulabilir.
Psikoterapi kimler için uygundur, nasıl başlanır?
Psikoterapi için bir tanı almış olmak gerekmez; kaygı, depresif duygudurum, stres, ilişki sorunları, özgüven, yas ya da hayattaki geçiş dönemleri gibi zorluklarla günlük hayatı etkilenen herkes için uygun olabilir. Zorluk birkaç haftadır sürüyor ve uykunuzu, işinizi ya da ilişkilerinizi etkiliyorsa başvurmak için iyi bir zamandır.
Bazı durumlarda psikoterapi tek başına yeterli olmaz. Ağır depresif belirtilerde, gerçeklikle bağın zayıfladığı yaşantılarda ya da uyku ve iştahın ciddi biçimde bozulduğu dönemlerde psikiyatrik değerlendirme de gerekir. Kendinize zarar verme düşünceleri gibi acil durumlarda randevu beklemeden 112’yi arayın.
Başlamak için uzun bir hazırlık, sevk ya da rapor gerekmez; ne yaşadığınızı bir iki cümleyle anlatan kısa bir mesaj yeterlidir. İlk görüşmede siz de soru sorabilirsiniz: hangi yaklaşımla çalıştığımı, sürecin nasıl ilerleyeceğini, gizliliğin sınırlarını. İzmit’teki ofisimde yüz yüze, Kocaeli dışında yaşıyorsanız online danışmanlıkla görüşebiliriz. Çalışma biçimimi bilişsel davranışçı terapi sayfasında ayrıntılı anlattım; aklınızdaki soruları WhatsApp üzerinden yazabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Psikoterapi ile terapi aynı şey mi?
Gündelik dilde "terapi" denildiğinde çoğu zaman psikoterapi kastedilir, bu yüzden iki kelime sıklıkla aynı anlamda kullanılır. Ancak terapi daha geniş bir kelimedir; fizik terapi ya da dil ve konuşma terapisi gibi ruh sağlığı dışındaki uygulamaları da kapsar. Psikoterapi ise duygu, düşünce ve davranışlarla ilgili zorlukların eğitimli bir ruh sağlığı uzmanıyla ele alındığı çalışmayı anlatır.
Psikoterapi kaç seans sürer?
Seans sayısı baştan net olarak bilinemez; başvuru nedeni, hedeflerin kapsamı ve görüşmeler arasındaki uygulamaların düzeni süreyi belirler. Sınırları belli bir korku üzerinde çalışmak, yıllardır tekrarlayan bir ilişki örüntüsünü ele almaktan genellikle daha az görüşme gerektirir. İlk görüşmelerde birlikte yaklaşık bir çerçeve çizer, ilerlemeyi düzenli aralıklarla gözden geçiririz. Hedeflere ulaşıldığında sonlandırmayı da aynı şekilde birlikte planlarız.
Psikoterapi online yapılabilir mi?
Evet. Görüntülü görüşmeyle yürütülen online danışmanlık, sessiz ve özel bir ortam sağlayabildiğiniz sürece iyi bir seçenektir. Bilişsel davranışçı terapi yapılandırılmış bir yaklaşım olduğu için bu biçime kolay uyum sağlar; düşünce kayıtları ve görüşme arası uygulamalar dijital olarak da paylaşılabilir. Ayrıntıları online danışmanlık sayfasında bulabilirsiniz.
