Psikoloğa gitmek ayıp mı sorusunun yanıtı hayırdır; destek almak bir zayıflık göstergesi değil, sorunu çözmek için atılan bilinçli bir adımdır. Bu soruyu soran kişilerin çoğu aslında ayıp olduğuna inanmaz, çevresinin ne düşüneceğinden çekinir. Görüşmelerin içeriği gizlilik kapsamındadır ve kimseye bildirilmez. İzmit Yahyakaptan’daki ofisime gelen danışanların önemli bir kısmı ilk mesajı haftalarca gönderemediğini anlatır; bu tereddüt son derece yaygındır.
Bu soruyu soran yalnız değil
İlk görüşmelerde sıkça duyduğum cümle şudur: "Aslında altı aydır düşünüyordum ama bir türlü adım atamadım." Arada geçen o altı ay, sorunun kendisinden çok, sorunla ilgili yardım istemenin nasıl karşılanacağına dair endişeyle doludur.
Bu endişe boşlukta doğmaz. Türkiye’de uzun yıllar boyunca ruh sağlığı desteği yalnızca en ağır tablolarla anılmış, gündelik zorluklar için destek almak konuşulmamıştır. Kocaeli gibi herkesin birbirini tanıdığı mahallelerin bulunduğu bir ilde bu durum "beni görürler" endişesini büyütür. Oysa son yıllarda tablo belirgin biçimde değişti; üniversite öğrencilerinden emeklilere kadar geniş bir kesim, sınav dönemi, iş değişikliği, boşanma ya da yas gibi süreçlerde destek almayı olağan bir seçenek olarak görüyor.
Burada altını çizmek istediğim şey şu: Soruyu sormanız, sorunu yaşadığınız anlamına gelmez. Tam tersine, bir konuyu enine boyuna düşünüp değerlendirmek olgunluğun işaretidir. Ayıp olup olmadığını tartıştığınız şey, aslında kendinize ayırdığınız bir saattir.
En sık duyduğum beş önyargı
Aşağıdaki cümleleri danışanlarımdan, bazen de onların yakınlarından duyuyorum. Her birinin altında makul bir endişe yatıyor, bu yüzden hepsini ciddiye alarak yanıtlıyorum.
- "Oraya ancak çok ağır durumlarda gidilir." Görüşmelerimin büyük kısmı gündelik hayatı zorlaştıran konularla geçer: uyku, sınav dönemi, iş gerginliği, ilişkide tekrar eden tartışmalar. Ağır tablolar bu işin yalnızca bir bölümüdür.
- "Kendi derdimi kendim çözerim." Çoğu insan çözer, zaten yıllardır çözüyordur. Bir noktada aynı yöntemler işe yaramaz hale gelir; dışarıdan bir bakış tam da bu noktada gerekir.
- "Benim yerime karar verir." Psikolog karar vermez. Seçenekleri, bedelleri ve tekrar eden örüntüleri görünür kılar; kararı siz verirsiniz.
- "Bir daha bırakamam, bağımlı olurum." Terapinin amacı bağ kurmak değil, araçları devretmektir. Birlikte belirlediğimiz hedeflere ulaşıldığında sonlandırmayı planlarız.
- "Anlattıklarım bir yerlere kaydediliyordur." Görüşme içeriği gizlidir; yasal istisnalar dışında kimseyle paylaşılmaz. Bu istisnaları ilk görüşmede açıkça anlatırım.
Çevreye söylemek zorunda mısınız?
Hayır. Kime, ne zaman ve ne kadar anlatacağınız tamamen sizin tercihinizdir. Danışanlarımın bir kısmı eşine bile söylemeden başlar, bir kısmı ilk günden herkese anlatır. İkisi de geçerlidir.
Karar verirken işinize yarayabilecek birkaç ölçüt:
- Yararı olacak mı? Anlattığınız kişi sizi destekleyecekse paylaşmak yükü hafifletir. Tartışmaya dönüşecekse bekleyebilirsiniz.
- Bilgi ihtiyacı var mı? Randevu saatinde evde olmamanız soru işareti yaratacaksa eşinize ya da bir yakınınıza söylemek pratik olur.
- Ne kadarını anlatacaksınız? "Bir uzmanla görüşüyorum" demek yeterlidir. Görüşmenin içeriğini paylaşmak zorunda değilsiniz.
- Kim ısrar ediyor? Ayrıntı isteyen ısrarcı sorulara "şimdilik paylaşmak istemiyorum" demek nezaketsizlik değildir.
Görünürlük endişesi yüksek olan danışanlar için pratik bir yol da var: Görüşmelerin bir bölümünü ya da tamamını online danışmanlıkla yürütmek. İzmit dışından, Kocaeli’nin diğer ilçelerinden ve yurt dışından bu şekilde çalıştığım danışanlar var.
Terapi zayıflık mıdır?
Bu soruyu en çok, hayatı boyunca "güçlü olan" rolünü üstlenmiş kişilerden duyuyorum: ailenin büyük çocuğu, ekibin yöneticisi, herkesin akıl danıştığı arkadaş. Onlar için yardım istemek, yıllardır taşıdıkları kimliğe ters düşer.
Oysa yardım istemek, üç ayrı beceriyi aynı anda gerektirir: durumu fark etmek, durumu adlandırmak ve harekete geçmek. Bunların hiçbiri zayıflıkla ilgili değildir. Spor yaparken sakatlanan birinin fizyoterapiste gitmesi nasıl sporculuğunu azaltmıyorsa, zorlanan birinin psikoloğa gitmesi de dayanıklılığını azaltmaz.
Bir de şu var: Dayanmak her zaman iyi bir strateji değildir. Yıllarca dayanılan bir yük, bedende kendini gösterir. Boyun ve sırt gerginliği, uyku bozuklukları, mide yakınmaları ve giderek kısalan sabır, çoğu zaman dayanmanın faturasıdır. Görüşmelerde danışanlarıma sorduğum soru şudur: Bu yükü taşımaya devam etmenin size maliyeti ne?
Yanıt genellikle uzun bir sessizlikten sonra gelir ve çoğu zaman o sessizlik, sorunun kendisinden daha çok şey anlatır.
İlk adımı kolaylaştıran düşünceler
Karar aşamasında takılı kalan danışanlarıma önerdiğim birkaç bakış açısı var. Bunlar ikna cümleleri değil, kararı küçültme yollarıdır.
- Tek görüşmeye söz verin. Uzun bir sürece değil, yalnızca bir tanışma görüşmesine karar verin. Devamına o görüşmeden sonra karar verirsiniz.
- Anlatmak zorunda değilsiniz. İlk görüşmeye hazırlıklı gelmek gerekmez; nereden başlayacağınızı bilmemek olağandır ve sorumluluğu bana aittir.
- Bir arkadaşınıza ne derdiniz? Aynı durumu anlatan bir yakınınıza "boş ver, geçer" mi derdiniz, yoksa destek almasını mı önerirdiniz? Kendinize de aynı cümleyi kurun.
- Zamanlama mükemmel olmayacak. İşlerin sakinleşeceği hafta çoğu zaman gelmez. Yoğun dönemde başlanan görüşmeler de pekâlâ yürür.
Yetişkinlerle nasıl çalıştığımı bireysel terapi sayfasında anlattım; ücretler, süre ve gizlilik gibi pratik sorular için sık sorulan sorular sayfası hazırlandı. Karar vermek için önce birkaç soru sormak isterseniz WhatsApp üzerinden yazabilirsiniz; randevu almadan da sorularınızı yanıtlarım.
Sık sorulan sorular
Psikoloğa gittiğimi kimse öğrenir mi?
Görüşmelerin içeriği ve kimliğiniz gizlilik kapsamındadır; yasal istisnalar dışında hiçbir kurum ya da kişiyle paylaşılmaz. Bu istisnaları ilk görüşmenin başında açıkça anlatırım. Bekleme alanında karşılaşma endişesi yaşayan danışanlar için randevuları seyrek saatlere koymak ya da görüşmeleri online danışmanlıkla yürütmek mümkündür. Bunu randevu öncesinde söylemeniz yeterli.
Sorunum küçük diye utanmalı mıyım?
Hayır. Sık duyduğum "bununla vaktinizi almaya değer mi" cümlesinin arkasında genellikle uzun süredir taşınan bir yük olur. Büyüklüğü ölçen bir cetvel yok; ölçüt, konunun sizi ne kadar meşgul ettiğidir. Uykunuzu kaçıran, dikkatinizi dağıtan ya da ilişkilerinizi etkileyen her konu görüşülmeye değerdir. Küçük görünen konular çoğu zaman kısa sürede de çözülür.
Ailem karşı çıkarsa ne yapmalıyım?
Yetişkin bir kişinin destek alma kararı kendisine aittir ve kimsenin onayını gerektirmez. Yine de yakınlarının itirazı çoğu kişiyi zorlar. İşe yarayan yol, tartışmaya girmek yerine kısa ve net bir cümle kurmaktır: "Bu benim kararım, denemek istiyorum." Ergenler için durum farklıdır; on sekiz yaş altında görüşmeler için ebeveyn onayı gerekir ve süreci birlikte planlarız.
