LGS sınav kaygısı son haftada düzenle yönetilir: Bu hafta yeni konu öğrenme değil, bilineni koruma ve zihni dinlendirme haftasıdır. Çalışma süresi kısaltılır, hafif tekrar ve az sayıda deneme ile yetinilir; uyku saati sabitlenir, sınav saatine uygun bir günlük ritim kurulur. Kaygı yükseldiğinde "her şey bu sınava bağlı" düşüncesi yerine daha gerçekçi cümleler hazırlanır ve sınav sabahı önceden planlanır. İzmit’te LGS dönemindeki gençler ve aileleriyle bu planı birlikte kuruyorum.
Son haftada ne çalışılır, ne çalışılmaz?
Son haftanın tek kuralı: Bu hafta öğrenme haftası değil, koruma haftasıdır. Aylardır biriken bilgi zaten yerinde; şimdi yapılacak şey onu sınav gününe yorulmadan taşımaktır. Yeni konu açmak hem eksik hissini büyütür hem de zihni yorar; kazanç ise çok küçüktür.
Çalışılacaklar:
- Konu özetleri ve kendi elinizle hazırladığınız formül ya da kural kartları
- Yanlış defteri: Denemelerde tekrar eden hata türlerine bakmak; soruları baştan çözmek değil
- Haftanın başında, sınav saatinde çözülen bir ya da en fazla iki deneme; amaç net saymak değil, ritmi hatırlamak
- Kısa ve seyrek tekrar blokları: Kırk dakika çalışıp on beş dakika ara, günde iki üç blok
Bırakılacaklar: Hiç görülmemiş konu, zorluk seviyesi yüksek "seçme" sorularla kendini sınamak, gece yarısına sarkan çalışmalar ve her gün deneme çözüp netleri karşılaştırmak. Son iki gün deneme çözülmez; hafif bir kart tekrarı yeterlidir. Bu haftada "az çalıştım" hissi normaldir ve bir hata değildir; dinlenmiş bir zihin, sınavda bildiğini daha kolay hatırlar.
Uyku ve beslenme
Kaygı en çok uykusuzluktan beslenir; uykusuz geçen bir gece, ertesi gün en bilinen sorunun bile "hiç görmedim" gibi görünmesine yol açar. Son haftada uykuyu sınavın parçası gibi ele alın:
- Sabit saat: Yatış ve kalkış saatini hafta boyunca aynı tutun. Sınav sabahı erken kalkılacaksa bedeni bu saate hafta başından alıştırın.
- Ekranı erken kapatmak: Yatmadan bir saat önce telefon ve bilgisayar kapanır; sosyal medyadaki "kaç net yaptın" mesajlaşmaları özellikle uykuyu bozar.
- Uyuyamama gecesi: Bir gece uyunamazsa panik yapmayın; yatakta dinlenmek de dinlendirir ve tek gecelik uykusuzluk sınav performansını sanıldığı kadar etkilemez.
Beslenmede ilke sadedir: Alışık olunan yiyecekler, düzenli öğünler, bol su. Sınav haftası yeni bir diyet, enerji içeceği ya da aşırı kahve denemesinin yeri değildir; mide, kaygının ilk vurduğu yerdir. Her gün yarım saatlik bir yürüyüş ya da hafif hareket, biriken gerginliği atmak için fazladan bir saat ders çalışmaktan daha faydalıdır.
Kaygıyı dengeleyen düşünceler
Son haftada gençlerin zihninden geçen cümleler birbirine çok benzer. Bu cümleleri yasaklamak işe yaramaz; yerine koyacak gerçekçi bir cümle hazırlamak işe yarar. Aşağıdaki çiftleri gençle birlikte okuyun ve ona uyanları küçük bir karta yazın; kart sınav sabahı cebinde olsun.
- "Her şey bu sınava bağlı." Yerine: "Bu sınav önemli, ama hayatımın tek kapısı değil. Sonuç ne olursa olsun önümde başka yollar var."
- "Bir şey hatırlamıyorum, hepsini unuttum." Yerine: "Şu an kaygılıyım ve kaygı hatırlamayı zorlaştırıyor. Soruyu görünce bilgi geri gelecek; aylardır çalıştım."
- "Herkes benden daha hazır." Yerine: "Herkesin hazır olduğuna dair kanıtım yok. Ben kendi planımı uyguladım."
- "Kaygım varsa kötü yapacağım." Yerine: "Biraz kaygı normaldir ve dikkati keskinleştirir. Sorun kaygının olması değil, onunla ne yaptığım."
Kaygı bedende yükseldiğinde kart okumak yetmeyebilir; o anda uzun nefes vermek, ayakları yere bastırmak ve tek bir soruya odaklanmak gerekir. Bu becerileri sınavdan önce, deneme çözerken pratik etmek, sınav günü kendiliğinden gelmesini sağlar. Hiç denenmemiş bir beceri, en gergin anda hatırlanmaz.
Sınav sabahı planı
Sınav sabahının stresi büyük ölçüde belirsizlikten gelir; belirsizliği azaltmanın yolu bir akşam önceden planlamaktır.
- Bir akşam önce: Sınav giriş belgesi, kimlik, kalem ve silgi çantaya konur; kıyafet seçilir; sınav binasının yolu ve süresi kontrol edilir. Bunlar sabaha bırakılmaz.
- Kalkış: Hafta boyunca alışılan saatte kalkılır. Son bir tekrar için erken kalkmak uykuyu ve sakinliği bozar; kart dışında hiçbir şeye bakılmaz.
- Kahvaltı: Alışık olunan, hafif bir kahvaltı. Aç gitmek de aşırı tok gitmek de dikkati düşürür.
- Yol: Binaya erken varılır; ancak kapıda uzun süre beklemek kaygıyı artırır, yakın bir yerde birkaç dakika yürümek daha iyidir.
- Kapıda: Arkadaşlarla "sen şu konuyu çalıştın mı" sohbetine girilmez; bu sohbet yalnızca eksik hissini büyütür.
- Sınavda: İlk iki dakika soruya değil nefese ayrılır. Zor soru atlanır, işaretlenir ve sonra dönülür. Zihin donarsa üç uzun nefes verilir, en kolay görünen soruya geçilir; donma geçicidir.
Sınav çıkışında cevap karşılaştırmak yasak olmalı. Yapılan yanlış artık değişmez; ama çıkışta duyulan "ben şöyle yapmıştım" cümlesi bütün günü zehirler.
Ebeveynlere düşen
Ebeveynin son haftadaki görevi motive etmek değil, zemini sakin tutmaktır. Evde aniden her şeyi değiştirmek ("bu hafta televizyon yok, herkes sessiz") sınavı olduğundan daha büyük bir olaya çevirir; olağan düzeni korumak daha iyidir. Şu birkaç ilke işe yarar:
- "Rahat ol, heyecan yapma" demek yerine "heyecanlısın, normal; ben yanındayım" demek.
- Sınav dışında konuşulacak konular bulmak; akşam yemeğinde sınavın adı geçmeyebilir.
- Lojistiği üstlenmek: Ulaşım, belgeler, sabah kahvaltısı. Genç bunları düşünmek zorunda kalmamalı.
- Kendi kaygınızı gence taşımamak: Akrabalarla sınav sohbetini, sonuç tahminlerini ve "geçen sene komşunun oğlu" hikayelerini bu haftaya sokmamak.
- Sınav sonrası için sonuçtan bağımsız küçük bir plan yapmak; "ne olursa olsun akşam birlikte dışarı çıkıyoruz" cümlesi, sınavın hayatın devam ettiği bir gün olduğunu hatırlatır.
Sınav kaygısı son haftaya sığmayacak kadar büyümüşse, gençle birkaç odaklı görüşme yapıp bu planı kişiselleştirmek mümkündür; ebeveynlerle yaptığım görüşmeler de sürecin parçasıdır. Çalışma biçimimi ergen danışmanlığı sayfasında anlattım. İzmit ve Kocaeli’deki aileler ofiste, uzaktakiler online danışmanlıkla görüşebilir; WhatsApp üzerinden yazmanız yeterli.
Sık sorulan sorular
LGS’den önceki gün ders çalışmalı mı?
Ağır çalışma yapılmaz; deneme hiç çözülmez. Sabah kısa bir kart tekrarı, öğleden sonra hafif bir yürüyüş ve akşam erken yatış en iyi programdır. Son gün çalışmamak gençte "eksik kaldım" hissi yaratabilir; bu his normaldir ve bilginin gittiği anlamına gelmez. Dinlenmiş zihin, sınavda bilgiye daha hızlı ulaşır; son günün asıl işi bilgi eklemek değil, ertesi güne enerji taşımaktır.
Sınav sırasında zihnim donarsa ne yapmalıyım?
Donma, kaygının dikkat sistemini geçici olarak kilitlemesidir ve kendiliğinden açılır. Kalemi bırakın, ayaklarınızı yere bastırın, burundan alıp ağızdan uzun uzun üç nefes verin. Sonra o soruya değil, en kolay görünen soruya geçin; tek bir doğru cevap sistemi yeniden çalıştırır. Donan soruya sonradan dönmek için işaret koyun. Bu sırayı sınavdan önce denemelerde birkaç kez pratik etmek, sınav günü otomatik hale getirir.
LGS son haftasında psikolog desteği hâlâ faydalı olur mu?
Evet, ancak amaç değişir. Aylar önce başlayan bir süreçte kaygının kökenleri çalışılır; son haftada ise bir iki odaklı görüşmeyle sınav günü planı, nefes ve düşünce kartları ve ebeveyn tutumu gibi hemen uygulanabilir araçlar üzerinde durulur. Bu görüşmeler kaygıyı sıfırlamaz ama sınav günü kontrol hissini belirgin biçimde artırır. Daha kapsamlı çalışma, sınav sonrasına planlanabilir.
